logo
  • Chemotherapie
    1. Wanneer wordt chemotherapie toegepast
    2. Soorten chemotherapie
    3. Nieuwere vormen
    4. Bijwerkingen

    Chemotherapie

    Chemotherapie is een behandeling met medicijnen (cytostatica) die via een infuus of tablet wordt toegediend. Het is de bedoeling dat de in het lichaam aanwezige kwaadaardige cellen, in hun groei worden geremd of gedood. Het is een algemene behandeling die werkt in het hele lichaam.

    Hierdoor worden niet alleen kankercellen getroffen maar ook gezonde cellen zoals die van haarwortels, slijmvliezen van de mond, maag en darm en bloedvormende cellen in het beenmerg.

    Wanneer wordt chemotherapie toegepast

  • Adjuvant: chemotherapie na een operatie of bestraling



    Dit is een preventieve aanvullende behandeling met als doel eventuele microscopische uitzaaiingen (metastasen) die nog niet zichtbaar zijn,vroegtijdig aan te pakken en daarmee de kans op uitzaaiingen te verkleinen. Het wordt ook preventieve therapie genoemd omdat er op dat moment geen aantoonbare uitzaaiingen in andere organen vastgesteld zijn.

  • Neo-adjuvant: chemotherapie voor een operatie



    Hierbij wordt de chemotherapie toegediend vóór de operatie bij borstkanker zonder uitzaaiingen.

    Bij grote tumoren is een operatie in het begin technisch soms niet mogelijk. Het toedienen van neo-adjuvante chemotherapie kan de tumor doen verkleinen waardoor een operatie nadien wel mogelijk wordt.

    In sommige gevallen wordt neo-adjuvante chemotherapie gebruikt om de tumor eerst te verkleinen waardoor op die manier toch nog een borstsparende operatie kan uitgevoerd worden.

  • Palliatief: chemotherapie bij uitzaaiingen



    Deze therapie wordt toegepast wanneer er uitzaaiingen zijn in bv. longen, botten, lever of hersenen. In deze gevallen wordt chemotherapie gegeven ter verlenging van het leven en ter verbetering van de levenskwaliteit. De chemotherapie zorgt er in dit geval voor dat de uitzaaiingen tijdelijk worden verkleind en/of geremd in hun groei. Bij palliatieve chemotherapie wordt een behandeling gegeven zolang deze effect heeft en goed verdragen wordt.

    Uiteraard spelen bij een palliatieve behandeling andere afwegingen een rol zoals de kwaliteit van leven tegenover de bijwerkingen van de chemotherapie.

  • Terug naar boven

    Terug naar overzicht

    Soorten chemotherapie

    Bij de behandeling van borstkanker kunnen verschillende soorten chemotherapie worden toegepast. Meestal wordt de chemotherapie toegediend via een infuus. Zo wordt de chemotherapie via de bloedbaan in het lichaam verspreid en kan deze vrijwel op alle plaatsen in het lichaam de kwaadaardige cellen bereiken. Daarom is het nodig dat men voor men aan de behandeling een poortkatheter* (port a cath) laat plaatsen.



    Dikwijls worden verschillende middelen tegelijkertijd gegeven die elkaars werking versterken. De behandeling wordt meestal gegeven in de vorm van een aantal "kuren" of cycli. Meestal worden er zes kuren gegeven met tussenpozen van 3 weken. Soms kan chemotherapie ook volgens een wekelijks schema worden toegepast.



    In sommige gevallen bestaat een chemobehandeling enkel uit het innemen van tabletten via de mond.





    * Poortkatheter: chemotherapie kan kleine bloedvaten irriteren en beschadigen met ontstekingen en verhardingen van de bloedvaten tot gevolg. Om dit te vermijden kan de chemotherapie toegediend worden via een poortkatheter. Dit is een ingebouwd kastje onder de huid, meestal ter hoogte van het bovenlichaam. Voor het plaatsen is een korte ingreep nodig onder plaatselijke verdoving. De katheter van de poort mondt uit in een groot bloedvat, zodat de medicatie eenvoudig en veilig toegediend kan worden.

    Terug naar boven

    Terug naar overzicht

    Nieuwere vormen

    Er worden steeds nieuwe medicijnen tegen borstkanker ontwikkeld. Deze zijn specifiek gericht tegen bepaalde eiwitten aanwezig op de buitenkant van de kankercellen (= receptoren) of tegen bepaalde eiwitten aanwezig in de kankercel.



    Door deze gerichte behandelingen worden de gezonde cellen veel meer gespaard in tegenstelling tot de klassieke behandeling met chemotherapie. Hierdoor zullen ook er heel wat minder nevenwerkingen optreden.



    Deze behandelingsvorm noemt men immunotherapie of antistofbehandeling.



    Als belangrijk voorbeeld vermelden we Herceptin (trastuzumab). Deze antistofbehandeling richt zich enkel op een specifiek eiwit, in overvloed aanwezig bij sommige borstkankers. Patiënten met dergelijke tumor krijgen naast de klassieke chemotherapie ook deze antistofbehandeling toegediend. De toediening is driewekelijks, meestal gedurende 1 jaar. Beperkte bijwerkingen kunnen optreden zoals spierpijn en een grieperig gevoel tijdens of kort na de toediening. Er is ook een beperkt risico op een verminderde hartwerking. Daardoor zal er regelmatig een hartonderzoek gebeuren.

    Terug naar boven

    Terug naar overzicht

    Bijwerkingen

    Chemotherapie tast naast kankercellen ook gezonde cellen aan, waardoor er heel wat onaangename bijwerkingen kunnen optreden. Er bestaan grote verschillen in individuele gevoeligheid: de ernst en hinder kunnen sterk wisselen van patiënt tot patiënt. Laat u best niet te veel beïnvloeden door verhalen van anderen.



  • Vermoeidheid

    Dit is de meest voorkomende bijwerking en kan nog geruime tijd aanhouden na de behandeling. Belangrijk is dat men een evenwicht zoekt tussen goed rusten en voldoende bewegen.

  • Misselijkheid en braken

    Dit treedt meestal op 2 à 3 dagen na toediening van de chemotherapie, maar kan dankzij medicatie sterk verminderd of zelfs voorkomen worden. Drink voldoende en neem meerdere keren per dag kleine evenwichtige maaltijden. Vermijd een lege maag en gebruik niet te veel kruiden en sterk geurend voedsel.

  • Haaruitval

    De meeste cytostatica ( maar niet alle)veroorzaken haaruitval een 2 à 3 tal weken na de start van de therapie. Het haar valt uit in een paar dagen tijd. Het kan gepaard gaan met een brandend prikkelend gevoel op de hoofdhuid. Naast het hoofdhaar kunnen zowel wenkbrauwen, wimpers als lichaamshaar uitvallen. De borstverpleegkundige of schoonheidsspecialiste kan informatie geven over pruiken, sjaaltjes of andere middelen om haaruitval te camoufleren. Ongeveer een maand na het stopzetten van de behandeling begint het haar opnieuw te groeien.

  • Verhoogde kans op infectie

    Door de chemotherapie wordt de aanmaak van nieuwe witte bloedcellen in het beenmerg geremd. Dit leidt tot een verminderde weerstand en dus verhoogde kans op infectie. Tijdens de behandeling zal vaak een tussentijdse bloedcontrole gebeuren om de weerslag van de therapie op het bloed te evalueren. In sommige gevallen zal men de dag na de chemotherapie een product via injectie toegediend krijgen dat de aanmaak van witte bloedcellen stimuleert en zo de kans op infectie beperkt. Bij koorts of tekens van infectie dient men onmiddellijk een arts te contacteren.

  • Bloedarmoede

    Naast de aanmaak van witte bloedcellen kan ook de aanmaak van rode bloedcellen in het gedrang komen wat kan leiden tot bloedarmoede. De meest voorkomende klachten zijn vermoeidheid, bleekheid, kortademigheid, koudegevoel, hartkloppingen en duizeligheid. Wanneer het gaat om een belangrijk tekort kan er overgegaan worden tot een bloedtransfusie.

  • Blauwe plekken of bloedneus

    Door daling van de bloedplaatjes kunnen er spontaan blauwe plekken of een bloedneus ontstaan. Wanneer het gaat om en belangrijk tekort van het aantal bloedplaatjes kan er overgegaan worden tot een bloedplaatjestransfusie.

  • Smaakverandering

    Smaakverandering en mondslijmvliesontsteking kunnen voorkomen als gevolg van de behandeling. Een goede mondhygiene en regelmatig tandartsbezoek zijn daarom belangrijk. Gebruik van een zachte tandenborstel en mondspoelmiddel kunnen helpen.

  • Darmstoornissen

    Zowel diarree als verstopping kunnen voorkomen. In beide gevallen is het belangrijk dat men veel drinkt (2 liter per dag). Beperk in het geval van diarree het eten van vet en vezelrijk voedsel. Indien deze maatregelen onvoldoende zijn, kan de arts medicatie voorschrijven. In het geval van verstopping eet men best vezelrijk voedsel zoals fruit, groenten en volkorenprodukten. Indien dit onvoldoende is, kan de arts laxeermiddelen voorschrijven.

  • Prikkeling in handen en voeten

    Een tintelend gevoel in de vingertoppen, tenen en voetzolen kan optreden. Dit komt door invloed van de behandeling op het zenuwstelsel. Dit gevoel kan nog een hele tijd na de behandeling blijven aanhouden.

  • Droge huid en broze nagels

    Tijdens de behandeling is de huid gevoeliger. Maak gebruik van een hydraterende crème of bodylotion. Langdurig zonnebaden doe je beter niet wegens de verhoogde kans op verbranding. Nagels kunnen verkleuren en brozer worden. Het aanbrengen van een nagelversterkend middel kan helpen. Het dragen van ijshandschoenen tijdens het inlopen van bepaalde medicatie kan de nagels beschermen.

  • Hartklachten

    De spiercellen van het hart kunnen beschadigd worden door een bepaald type medicatie. Hierdoor neemt de werking van de hartspier af wat leidt tot hartsverzwakking. Neem contact op met je arts indien er klachten optreden van extreme vermoeidheid bij lichamelijke inspanning, kortademigheid, hartkloppingen of vochtophoping in de enkels en onderbenen.

  • Hand - voetsyndroom

    Erg gebonden aan bepaalde types chemotherapie. Handpalmen en/of voetzolen zijn pijnlijk, soms rood verkleurd. Soms ontstaat er zelfs blaarvorming. Dit is meestal een reden om de dosering aan te passen of tijdelijk te stoppen met de chemotherapie.

  • Verstoring of wegvallen van de menstruatie

    Chemotherapie kan de hormoonhuishouding in de war sturen met een ander menstruatiepatroon als gevolg. De menstruatie kan heviger worden of zelfs verdwijnen. De vaak abrupte overgang naar de al dan niet definitieve menopauze is verantwoordelijk voor menopauzale klachten zoals opvliegers en hevig transpireren.

  • Verminderde vruchtbaarheid en zwangerschap

    Chemotherapie kan de vruchtbaarheid verminderen of soms onvruchtbaarheid veroorzaken. Het uitblijven van de menstruatie betekent echter niet steeds dat men niet zwanger kan worden. Goede anticonceptie tijdens en na de behandeling is noodzakelijk. Pilgebruik wordt afgeraden na een behandeling voor borstkanker.

  • Terug naar boven

    Terug naar overzicht